SORU 91:
Fitre hakkında bilgi verirmisiniz?

1. Fitre kimlere vaciptir?
CEVAP:
Hanefi mezhebine göre sadaka-i fıtırın vücubunun şartları ikidir.

1. Müslüman olmak
2. Asıl ihtiyaçlarından fazla nisap miktarı mala sahip olmak.

Asıl ihtiyaç: Kişinin ve bakmakla yükümlü olduğu şahısların, barınma, yazlık-kışlık elbise, bineği (araba), silahı ve yiyecekleridir.

?Müslüman bir kimse bu malların dışında nisap miktarına sahip olur ve bayram sabahına ulaşırsa fıtır sadakasını vermesi vacip olur.

2. Bir erkek kendi geçimi altındakilerin yani zevcesinin, evladının ve anne- babasının fitresini vermekle yükümlü müdür?

CEVAP
Nisaba malik olan bir Mümin kendisine fitre vacip olduğu gibi, bakmakla yükümlü olduğu kimselerin fıtır sadakasını ödemesi de vaciptir. Bunlar;

1. Buluğ çağına erişmeyen çocukları.

2. Akıl hastası olup ta buluğ çağını geçen çocukları.

?Bir kimse, kendi hanımının ve akıl sağlığı yerinde büyük evladının fitresini vermekle yükümlü olmaz.

❗Çünkü bunlardan her biri kendi başına tasarruf hakkına sahib mükellef kimselerdir. Onun için bunlardan her biri nisaba malik ise, zekatını kendi malından vereceği gibi, fıtır sadakasini de kendi malından vermekle yükümlüdür. Aynı zamanda sadakalarda bir ibadet manası vardır. Koca, zevcesine ait bir ibadet görevini yüklenmek için evlenmemiştir.

?Bir kimse, zevcesinin veya büyük yaştaki evladının fitrelerini onların izinleri ile kendi malından verecek olsa yeterli olur.

❗Bunlar kendi idaresinde ve geçimi altında bulundukları takdirde izinleri olmaksızın vermesi de yeterlidir. Çünkü bu durumda adet bakımından izin var sayılır. Aile arasında bulunan diğer şahıslar hakkında da hüküm böyledir. Gerçek yönden veya adet bakımından izin gereklidir. Çünkü fitre sadakasında niyet bulunmalıdır, niyetsiz verilemez. Böyle bir izin ise, niyet yerine geçer.

( İmam Şafiî ‘ye göre, zevcenin fitresi, kendisi zengin olsa bile, kocasına aittir.)

?Bir kimse, kendi geçimi altında bulunsalar bile, babasının ve annesinin fitre sadakasını vermekle yükümlü değildir.

?Baba fakir olduğu halde mecnun ise, fitresini vermek zorundadır.

3. Sadaka-i fıtır ne zaman vacip olur?

CEVAP:
Hanefi mezhebine göre sadaka-i fıtır bayram sabahı fecrin doğuşu ile vacip olur. Bu hususta gelen emir geniş zamanlı bir vacibiyet ifade etmektedir .Bu yüzden sadaka-i fıtrı ölmeden önce herhangi bir zamanda vermek yeterli olur. Ancak bayram namazına gelmeden önce ödemek müstehaptır.

?Bunun dışında Ramazan’ın başında verebileceği gibi Ramazandan bir yıl veya on yıl sonra da edâ olarak verebilir.

?Ramazandan önce verilirse geçerlidir. (Buyuk İslam İlmihali)
Ancak Ramazan’dan önce vermenin caiz olmayacağına dair görüş de vardir. (Damat Efendi, Mecmeu’l Enhur, 1/226)

❗Bu yüzden en ihtiyatlısı fitreyi Ramazanda vermektir.

Şafi mezhebine göre, fıtır sadakası dar vakitli bir ibadettir. Bayram akşamı güneşin batışından sonra vacip olur. Ramazan’ın birinci gününden itibaren verilebilir. Ancak Bayramın birinci günü güneşin batışına kadar mâzerete binaen geciktirilebilir. Mazeretsiz Bayramın birinci günü güneşin batışına kadar geciktirmek veya güneşin batışından sonraya bırakmak haramdır.

4. Fitre miktarı ne kadardır?

CEVAP:
Hanefi mezhebine göre fıtır sadakasının miktarı; buğdaydan verilmek istenildiği zaman yarım sâ’, arpa, hurma ve kuru üzümden ise 1 sâ’ dır.(1)

❗(2019 fitre miktari; en az 23 tl dir.)

?İmamı Ebu Yusuf’a göre fakirin ihtiyacının giderilmesi hususunda buğday unu buğdaydan, para da undan daha hayırlıdır.

Zira fıtır sadakasının hikmeti fakirin ihtiyacını gidermektir. O halde fakirin ihtiyacı en çok neye varsa fıtır sadakasını ondan vermek en uygun olanıdır.

❗Günümüzde fakirin ihtiyacını en iyi karşılayan para olduğuna göre fıtır sadakasını para olarak vermek gerekiyor. Imam-ı Ebu Yusuf’un bu görüşü günümüz değerleri içerisinde ihtiyata en muvafık (denk) olanıdır.

5.Fitre kimlere verilir?

CEVAP:
Fitre, zekat verilebilen herkese verilir.
Zekat verilemeyenlere (usul, furuya ve zengine) verilmez.

(1)Hanefi mezhebine göre 1 sâ’ = 3120 gr dır, yarım sâ’=3120/2= 1560 gr dır.

KAYNAK
1.BÜYÜK İSLAM İLMİHALİ (Zekat ve Fıtır Sadakasi Bölümü)
2.SORULU CEVAPLI İSLAM FIKHI (3. Cilt, 287, 288. Syf.)