?Nisab; zenginlik sınırını belirleyen miktar’dır.
?İslam’da nisap miktarı ve daha fazla mala sahip olan, zengin;
?daha azına sahip olan ise yoksul sayılır.

BIR KIMSENIN ZEKAT ILE YÜKÜMLÜ OLMASININ ŞARTLARI:
hür, ergin, müslüman olması; borçlarının ve aslî ihtiyaçlarının dışında yıllanmış nisap miktarı mala sahip bulunması gerekir.

?Zekâta tabi olan nakit para ve malların çeşidine göre nisap miktarları da farklıdır.
?Kendilerine zekât gereken mallar beş sınıftır.
?Bu malların kişiyi zekat yükümlüsü kılan nisapları şöyledir:

⚠️ A) Nakitler: Altın, gümüş ve nakit paralar. Altının nisabı, yirmi miskal veya yirmi dinar altındır. (81 veya 96 gr)
?Gümüşün nisabı 200 dirhem gümüş olup; şer’î dirhem ölçüsüne göre 560 gram, örfi ölçüye göre ise 640 gram aşırlığındaki gümüştür.
?Altın veya gümüşün zekâta tabi olması için para, süs eşyası, kap-kacak şeklinde bulunmaları sonucu etkilemez.

?Kâğıt veya madeni paraların nisabı da altına göre hesaplanır.
Çünkü muâmelelerde asıl olan altındır.
Fethul-Kadîr
İbn Âbidîn, Reddül-Muhtâr,

?İslâm hukukçularının çoğunluğuna göre, nisabı tamamlamak için altın veya gümüşten birisi diğerine eklenir.
?Meselâ; bir kimsenin yüz dirhem gümüşü ve kıymetçe yüz dirhem gümüşe denk olan beş miskal altını olsa, buna zekât gerekir. Bunlar tek cins gibi kabul edilir.

⚠️ B)  Maden ve Defineler:

?Maden :toprak dışında toprakta yaratılan ve kıymetli olup topraktan çıkan her şeyi içine alır. Altın, gümüş, bakır, demir, kurşun, kireç, alçı gibi.
?Ehl-i küfür tarafından toprağa yerleştirilen definelere “kenz” denir.
?Müslümanlara ait özellikler taşıyan define, “Lukâta” kayıp mal hükümlerine tabi olur.
?Hanefilere göre maden ve definelerde nisap söz konusu olmaksızın, topraktan çıkan miktarın tamamına beşte bir zekât, ganîmet hükümlerine göre dağıtılır.

⚠️ C) Ticaret malları:

Arz ve çoğulu urûz; altın, gümüş, madenî ve kâğıt para dışındaki her çeşit ticaret eşyasını kapsamına alır.
? Emtia, gayri menkuller, hayvan çeşitleri, tarım ürünleri, elbise, kumaş ve benzerlerinden, alıp satmak üzere, ticaret amacıyla elde bulunan mallar, urûz tabilindendir.
?Bu malların zekâta girmesi için yıllanma yanında, kıymetlerinin altın veya gümüş nisabı seviyesine ulaşması gerekir. Kıymet konusunda malın bulunduğu beldedeki rayiç fiyatlar esas alınır (ez-Zeylaî, Nasbu’r-Raye, II, 375-378).

Günümüzde, eldeki ticaret malı 20 miskal (81 veya96 gram) altın karşılığına kıymetçe ulaşmış olur ve diğer şartlarda bulunursa, kişi nisap miktarı mala sahip sayılır ve kırkta bir zekât vermesi gerekir.
❗Gümüş, altına göre büyük bir satın alma gücü kaybına uğradığı için, ticaret mallarının nisabını belirlemede ölçü olma niteliğini kaybetmiştir.
?Ticaret mallarının zekâtı malın kendi cinsinden verilebileceği gibi, kıymet olarak bedeli de verilebilir (el-Kâsânî, a.g.e., II, 21; İbn Kudâme, el-Muğnî, III, 31).

⚠️ D) Tarım ürünleri ve meyveler:

Tarım ürünleri ve meyveler, yağmur suyu ile veya masraf yaparak sulama durumuna göre onda bir veya yirmide bir zekâta tâbidir. Bu zekâta “öşür” adı verilir.
?Ebû Hanîfe’ye göre tarım ürünlerinde nisap cereyan etmez. Topraktan insan emeği ile yetişip çıkan buğday, arpa, pirinç, darı, karpuz, patlıcan, şeker kamışı gibi öşür arazisi ürünlerine, az olsun çok olsun, öşür adıyla zekât gerekir. Delil, konu ile ilgili ayet ve hadislerin genel anlamıdır. “Tarım ürünlerinden hasat zamanı (yoksulun) hakkını verin” (el-En’âm, 6/141); Kazandıklarınızın ve sizin için yerden çıkardıklarımızın helâl ve temiz olanlarından Allah için harcayın” (el-Bakara, 2/267). Hadiste şöyle buyurulur: “Toprağın çıkardığı şeylerde öşür vardır” (ez-Zeylaî, a.g.e., II, 384).
?Ebû Yûsuf ve İmam Muhammed’e göre ise, tarım ürünlerinin nisabı 1 tondur. 1 ton’a (5 vesak) ulaşmayan hububattan ve insanların ellerinde bozulmadan bir yıl kadar kalmayacak sebzelere öşür gerekmez.
?Şâfiî, Mâlikî ve Hanbeliler de 5 vesak’ı tarım ürünleri için nisap miktarı olarak almışlardır. Ancak vesak miktarının hesaplanmasında mezhepler arasında görüş ayrılıkları olmuştur (el-Kâsânî, a.g.e., II, 57-63; eş-Şîrâzî, el-Mühezzeb, I, 156 vd.; İbn Kudâme, a.g.e., II, 690-695; İbnül-Hümâm, Fethul-Kadîr, II, 2 vd.; ez-Zühaylî, a.g.e., II, 802 vd.). Bu nisabın delili Hz. Peygamber’in; “Beş vesak (bir ton) tan daha az kuru hurmada zekât yoktur” (eş-Şevkânî, a.g.e., IV,126, 138, 141) hadisidir.

⚠️ E) Hayvanlar:

Deve, sığır ve koyun, zekâta tâbidir. Ebû Yûsuf ve İmam Muhammed’in aksine, Ebû Hanife atlarda da zekâtı gerekli görür. Ticaret için elde bulunmadıkça, atlara zekât gerekmemesi prensibi fetvâya esas olmuştur.

?Devenin zekât nisabı beştir. Hadiste şöyle buyurulur: “Beş deveden azda zekât yoktur” (eş-Şevkânî, a.g.e., 126,138). Beş deve olunca bir koyun, on devede iki, onbeş devede ise üç koyun zekât verilir (el-Kâsânî, a.g.e., II, 31 vd.; İbnül-Hümâm, a.g.e., I, 494 vd.; eş-Şîrâzî, el-Mühezzeb, I, 145 vd.).

?Sığırın nisabı, Muaz b. Cebel (ö. 18/639) den rivâyet edilen şu hadiste belirlenir: “Hz. Muaz şöyle der: Nebî (s.a.s) beni Yemen’e gönderdi ve her otuz sığırdan iki yaşında dişi veya erkek bir sığır; kırk sığır dan üç yaşında dişi bir sığır ve her yüklü sığırdan da bir dinar para veya buna denk elbiseyi zekât almamı emretti” (Tirmizî, Humus, 1966, II, 388; İbn Mâce, Sünen, I, 577). Bu duruma göre, otuz sığırdan daha azı zekâttan muaftır.

?Koyun ve keçinin nisabı, kırktır. Daha azında zekât yoktur. Hz. Ebû Bekir’in mektubundan Enes (r.a)’in yaptığı şu rivâyet, delildir: “Otlakta yayılan koyun ve keçilerde kırktan yüz yirmi ye kadar bir koyun-keçi zekât gerekir. Yüz yirmi’den iki yüz’e kadar iki tane; iki yüz’den üç yüz’e kadar üç koyun-keçi zekât düşmektedir” (Tirmizî, Sünen, II, 387; İbn Mâce, Sünen, I, 574, 577).

?Ticaret için elde bulunan atlara zekât gerektiği konusunda görüş ayrılığı yoktur.
?Ticaret için olmayan atlara gelince… Ebû Hanîfe’ye göre, bunlarda da zekât gerekir. Sahibi serbesttir; dilerse, her bir at için bir dinar verir; dilerse ata değer biçerek, her iki yüz dirhem’e, ticaret mallarında olduğu gibi, beş dirhem verir.
?Hadiste şöyle buyurulur: “Her sâime (yılın yarıdan çoğunda otlakta beslenen) at için bir dinâr veya on dirhem zekât vardır” (ez-Zeylaî, Nasbü’r-Râye, II, 357 vd.; İbnül-Hümâm, a.g.e., I, 502).

?Hububât ve meyveler dışında nisabı tamamlamak için bir cins başka bir cinse eklenemez.
?Hayvanlar deve, sığır ve koyun olmak üzere üç cinstir. Bunlardan bir cins, diğerine eklenemez.
?Meyveler de başkasına eklenemez. Kuru hurma, kuru üzüme, fıstık veya fındığa ilâve edilemez
?Ancak ticaret malları nakit paralara, nakit paralar da ticaret eşyasına eklenerek nisap bulunur (İbn Kudâme, a.g.e., II, 730).

*CEVAP:*

Sağ olan bir fakirin borcunu ödemek için, onun emri veya izni ile borcu ödenirse caizdir, zekât yerine geçer. Bu ona temliktir. Çünkü alacaklı o parayı vekil olarak alır, daha sonra kendisi için teslim almış olur.

Şayet fakirin izni olmadan borcunu ödeyecek olsa, borç düşer ancak zekat verilmiş olmaz.

{İbn-i Abidin – Fetih – Ömer Nasûhi Bilmen}

Günümüz Şartlarına Fetvalar & Mesut Papatya

*CEVAP:*

?Borç olarak verilen paralar, altinlar ile ticaret mallarının bedeli olan alacaklar kuvvetli alacaktir.

?Böyle kuvvetli bir alacak olup da üzerinden sene geçmiş ise, nisabin beşte biri tahsil edilmedikçe hemen zekâtının verilmesi gerekmez.

❗Bununla beraber dilerse zekatini bekletmeyip veredebilir.

?Sağlam (ödeneceği umulan, ödenmesinden ümit kesilmiş olmayan) alacaklar, borçlular tarafından ikrar edilince, tahsil edildikleri zaman geçmiş senelere ait zekatları vermek gerekir.

❗Şöyle ki: Bir kimse, iki sene müddetle ikrar edilen on bin lira alacagini tahsil edince, geçen o iki yıla ait zekatı vermesi gerekir.

 ❗Ancak nisabin beşte birinden azini tahsil eden kimsenin başka zekat malı varsa onunla beraber bunun da zekatını verir.

❗ Fakat böyle bir borç inkar edilmekte ise, tahsil edildiği zaman geçmiş yıllara ait zekatı, İmam Muhammed’e göre gerekmez.

❗Alacaklının elinde sened veya şahid bulunması bu hükmü değiştirmez. Çünkü her delil hakim için geçerli olmaz. Herkes de dava açıp delillerini ortaya koyamaz. Sahih kabul edilen görüş budur.

MÜLTEKA

*

*CEVAP:*

?Zekat, nisap miktarı mala sahip olmakla farz olur.

?Nisap miktarı malda aranan özelliklerden biri, hakiki veya hükmi nemadır (artma).

?Bizatihi al-ver yaptığı ticari mallarda hakiki, al-ver yapmaya elverişli olan para, gümüş ve altında ise, hükmü nema (artma)  bulunmaktadır.

❗Şu halde; bu birikim elindeyken sene dolacak olsa niyeti ne olursa olsun zekat vermesi gerekir. (Zeynuddin İbn Nüceym, el-Bahru’r-Râik)

❗ Çünkü niyet, malın niteliğini değiştirmez.

?Bu konuda farklı görüşler de yok değildir. İbni Melek şöyle der: “Evi olmayan kişi, ev almak için para biriktirecek olsa biriktirdiği bu para bir tür hacet-i asliye/temel ihtiyaç kabilinden olur ve ona zekat vermesi gerekmez. (Muhammed Emin ibn Abidin, Reddu’l-Muhtâr)

 ❗Şu kadar var ki; Hanefi fakihlerinin çoğu, ev alma niyeti eyleme dönüşmediğinden bu görüşü tercih etmemişlerdir.

 Fatih Kalender Hoca
 Lalegül Dergisi Mart sayısı 2018

ZEKAT VERILENLER:

Zekat verilen kimseleri genel olarak beş grupta toplayabiliriz;

? Fakirlere: Dini ölçülere göre zengin sayılmayan, asli ihtiyaçlarını karşılayacak kadar malı olmayanlara.

? Yoksullara: Hiçbir şeyi olmayanlara.

? Borçlulara: Asli ihtiyaçlarını karşılayan malından çok borcu olanlara.

?Yolculara: Memleketinde malı olduğu halde yolda parasız kalan, elinde bir şeyi bulunmayan kimselere. (Bu gibi insanlara memleketlerine varacak kadar zekat verilir.)

?Allah yolundakilere: Bunlar Cihad veya hac için yola çıkıp parasız kalanlar ile işini gücünü bırakıp her hangi bir şekilde kendisini Allah”ın dinine vermiş olan kimselerdir.

Ayrıca; Kalpleri İslam”a ısındırılmak istenenlere yani İslam”ı kabul etmiş olup imanı henüz zayıf olanlara da zekat verilir.

❗Fakir olmak şartıyla:

•geline, •kardeş, •hala, •amca, •dayı, •teyze gibi akrabaya, •damada, •kayınvalideye, •kayınpedere, •kayınbiradere, •üvey çocuğa zekât verilir.

❗Eğer salih iseler, yakın akrabaya zekât vermek daha çok sevab olur.

ZEKAT VERILMEYENLER:

İhtiyaç sahibi bile olsalar şu kimselere zekat verilmez:

?Ana, baba, büyük ana ve büyük babalarına,

?Oğul, oğlun çocukları, kız, kızın çocukları ve bunlardan doğan çocuklarına,

?Müslüman olmayanlara,

? Karı-koca birbirlerine, zekât veremez

? İddet beklemekte olan boşanmış zevcesine de veremez. Çünkü buna vereceği zekâtın yararı kısmen de olsa kendisine ait bulunmuş olur. Oysa bu yarar, tamamen kendisinden kesilmiş bulunmalıdır.

? *Zengin bir adamin* küçük (buluğa ermemiş) çocuguna zekat veremez. Çünkü bu çocuk, babasının malıyla zengin sayılır.

❗Fakat *zengin bir kadinin* fakir, yetim çocuğuna verilir. {1} Zira bu cocugun nesebi babasi tarafindan sabittir. Annesinin servetiyle zengin sayilmaz.

❗Yine *zegin bir şahsın* fakir babasına, fakir olan büyük oğluna ve fakir olan hanımına zekat verilir.

Çünkü bunlar velayetleri kendi ellerinde olan kimselerdir.

Büyük İslam İlmihali

Dipnot:
1- {Verilen zekat, küçük çocuğun veya delinin annesi, velisi veya vasisi tarafindan teslim alınmadıkça tamam olmaz.

Fakir olan bunamiş kimsenin, buluğ çağına yaklaşmış olan çocuğun veya paranin kıymetini bilip aldanmayacak bir yaşta bulunan çocuğun teslim almasi da yeterlidir.}

❗NOT: Fıtır sadakasi, tutulamayan oruçlarin fidyeleri, adaklar, yemin ve oruç kefaretleri ayni zekat gibidir. Yani zekat, kimlere verirlise bunlar da o kimselere verilirler, verilmeyenlere de verilmezler.

*CEVAP:*

?Zekat; “belli bir malın belli bir kısmını Allah Teala’nın belirlediği şahıslara temlik etmek” diye tanımlanan mâli bir ibadettir. Zekatın tanımından da anlaşılacağı üzere bu ibadette temlik yani onu fakirin mülküne geçirmek şarttır. (El Muhîtu’l Burhânî)

 ?Kiracının ödeyemediği kiralar ev sahibinin alacağı konumundadır. Alacağı düşürmek ise temlik değil ıskattır. Kişinin alacağını iskat etmesi (düşürmesi) zekat vermiş olmasını sağlamaz.

 ❗Bu meselede çare şudur: Önce ev sahibi kiracıya zekat verir. Sonra kiracı bu zekatla kira borçlarını öder.

? Sonuç aynı olsa da bu yolla, zekatın şartı olan temlik gerçekleştirilmiş olacağından zekat verilmiş sayılır .

                       Fatih Kalender Hoca

*CEVAP:*
*1-* Farklı ayarlardaki altınların zekatı para olarak verilecekse önce hangi ayardan kaç gram olduğu tespit edilir. Daha sonra bunların TL. değeri hesaplanır ve çıkan rakamın 40/1 verilir.

*2-* Elinizdeki paranın 80 gram 22 ayarlık altına göre hesaplanması her iki taraf (fakir-zengin) içinde en mutedil olandır (Bu şekil fetva veriyoruz).

*3-* Elinizdeki farklı ayarlardaki altınların zekatı toplamı 80 gr.ı bulduysa en adaletlisi her ayar altının 40/1 ini vermektir. Allah en doğruyu bilendir.

*CEVAP:*
?Talebe dediğiniz kişi buluğa ermişse babası zengin de olsa (şayet şahsı zengin değilse) ona zekat verilebilir.

?Buluğa ermemişse verilmez, çünki küçük çocuk babasının malıyla zengin sayılır.

?Zekâtın farz olması için akıl ve buluğ şarttır. Binâenaleyh çocuğa zekât farz değildir. Çünkü zekât hâlis bir ibâdettir, buluğa ermemiş çocuk ise ibadetle muhatap değildir.

?Hanefî mezhebine görede zekat mala değil kişiye düşeceğinden dolayı buluğa ermemiş çocuğun malından zekatta verilmeyecektir.

Üveys AKI

? Babası fakirse, fakir olan küçük (buluğa ermeyen) çocuğa zekât verilir.

?Deliye de, fakirse zekât verilir.

❗❗Çocuğa, deliye verilecek zekât, babasına veya velisine yahut vasisine verilir.

❗Zenginin (fakir olan) hanımına veya
❗zenginin (fakir olan) babasına zekat verilebilir. (Mülteka)

? *Fitre, tuyulmayan oruç fidyeleri, oruc ve yemin kefaretlerinin fidyesi ve adak; zekat gibidir.*

?Yani zekat verilebilen kişilere bunlar da verilir, verilemeyenlere bunlar da verilmez.